Ekrem ŞAHİN
Ziraat Mühendisi
ekrem.sahin@ibb.gov.tr
17.07.2014

ÇAM KESE TIRTILI

Thaumetopoea pityocampa (Denis&Schiffermüller, 1775)

 


Park, koru ve piknik alanlarında dinlenmek ve piknik yapmak isteyen vatandaşlarımızı rahatsız eden Çam kese tırtılı (Thaumetopoea pityocampa), ile zirai mücadelemiz periyodik olarak her sene yapılmaktadır.

Beyaz pamuksu keseleriyle çam ağaçları üzerinde kendini belli eden bu tırtıllar bir kelebek türüdür. Bu kelebeklerin tırtılları ülkemizdeki orman zararlısı böcekler açısından önemli bir yer işgal etmektedirler. Bu minik tırtılların erginleri, kahverengimsi gri renkte olan ön kanatlarında enine üç çizgi bulunur; kanat açıklığı erkekte 30 mm, dişide ise 35-40 mm’dir. Yumurtaları beyaz renkte ve 1,5 mm boyundadır. Tırtılların üst kısımları açık kahverengi, yan tarafları sarımtrak esmer ve alt tarafları ise sarımtrak kahverenginde, vücutları bol kıllı; olgun tırtılları 30-40 mm boyundadır. Pupaları kırmızımtrak kahverengi; boyları 22-25 mm’dir.

Bu tür, yumurtalarını iki veya daha fazla ibreyi birleştirmek suretiyle, ağaçların alt dallarına mısır koçanını andırır şekilde gruplar halinde 200-300 adet yumurta koyar. Yumurtaların üzerlerini dış etkenlere karşı korumak amaçlı pullarla kaplar. 25-40 gün içinde yumurtalar açılır. Yılda bir döl veren bu zararlı, yumurtadan çıktıktan sonra beş larva (tırtıl) dönemi geçirir. Tırtıllar genellikle geceleri beslenirler. Kapalı havalarda ve gündüzleri beslendikleri de görülmüştür. Sıcaklık 6°C’nin altına düştüğü zaman yuvalarından çıkmazlar. Bir kese içinde bulunan tırtıl sayısı ortalama 200 adet olarak saptanmıştır. Olgunlaşan tırtıllar pupa olmak için toprağa iner ve kendilerine kahverengimsi oval birer koza örer. 4 ay devam eden pupa dönemi sonunda, eylülde ergin hale gelip topraktan çıkarlar. Pupaların tamamı aynı dönemde ergin hale gelmez. Bazıları diyapoz halinde toprak altında kalabilir. Ağustos sonu ve eylül başlarında kelebekler kozalarını delip topraktan çıkarlar. Dişinin abdomeni (karın kısmı) yumurta ile doludur. Çiftleştikten sonra erkek ölür. Dişi ise çiftleştikten bir gün sonra yumurtalarını koymaya başlar ve ardından dişide ölür.

Çam kese tırtılı ülkemizde önemli çam zararlısıdır ve bütün çam türlerinde rastlanır. Kızılçam (Pinusbrutia) olmak üzere Karaçam (Pinusnigra), Sarıçam (Pinus silvestris), Pinusmaritima, Pinushalepensis, Fıstık Çamı (Pinuspinea), Lübnan Sediri (Cedruslibani) bazen de Juniperus excelsa´larda zarar yapmaktadır. Çam kese tırtılı Marmara Bölgesi’nin her yerinde yayılış gösterir. Yoğunluk genellikle rakım yükseldikçe ve bakı kuzeye kaydıkça azalmaktadır.

Asıl zararı tırtıl yapmaktadır. Tırtılların zararı sonucu ağaçlardaki ibrelerin tamamı yenerek ağaç çıplak hale gelir. Fizyolojik ve primer zararlı bir böcek olan tırtıllar yuvalarını genellikle tepe sürgünlere ve yakın dal çatallarına yaparlar. İlk üç gömlek değişimine kadar sürekli dal değiştiren tırtıl kışlık kesesini ördükten sonra burayı sonuna kadar barınak olarak kullanır. Zararını bu keseden çıkıp dolaşarak yapar ve aynı keseye döner. Üst üste birkaç yıl bu zararlının tahribatına uğrayan çam ağaçlarında boy büyümesi gerilemekte ve hacim kaybı olmaktadır. Ayrıca bu durum kabuk böcekleri ve diğer sekonder zararlıların gelmesine zemin hazırlamış olur.

Çam kese tırtıllarının üzerinde bulunan zehirli kıllar nedeniyle insanlarda ve hayvanlarda alerjik reaksiyonlar meydana gelmektedir. Tırtılın ilk üç dönemi zehirli kıllar bulunmazken 4. ve 5. dönem tırtıllarda zehirli kıllar oldukça fazla bulunur. Şubat, mart ve nisan aylarında keselerinden çıkarak beslenen çam kese tırtılları ile temas eden insanların derisinde ve solunum yollarında alerjik reaksiyonlar görülebilmektedir. Bu temas tırtıla dokunmakla beraber ağacın dallarında gelişen keselerin altında bulunmak, ayrıca rüzgarla savrulabilecek kıllara maruz kalmakla da gerçekleşir. Tırtılların aktif olduğu nisan ve mayıs aylarında keselerin bulunduğu ağaçların yakınlarındaki toprak da bu kıllarla bulaşık hale gelir.

Ağaçların zarar görmesini engellemek ve insanların da tedirgin olmadan yeşil alanlarda zaman geçirebilmesi için Avrupa Yakası Park ve Bahçeler Müdürlüğü´ne bağlı Bitki Sağlığı ekipleri tarafından tırtılların popülasyonlarını azaltmak için zirai mücadele çalışmaları gerekli dönemlerde yapılmaktadır.

Çam kese böceği ile mücadele kapsamında, biyolojik ve mekaniksel mücadele uygulanmaktadır. Gerekli görüldüğü takdirde ise kimyasal mücadeleye başvurulabilmektedir.

Biyolojik mücadele, patojen mikroorganizmalar kullanılarak yapılan mücadele şeklidir. Patojen mikroorganizma olarak çevreye zararsız olan Bacillus thuringiensis bakterisinin sporlarını ihtiva eden preparatlardan yararlanılmıştır. Dünyada pek çok önemli tarımsal zararlıyı kontrol altına almada kullanım ruhsatı olan ve ticari olarak da üretilen B. thuringiensis esaslı doğal kaynaklı mikrobial etmenler üzerinde uzun yıllardır çalışmalar yapılmaktadır. Bakteriden fermantasyon yolu ile elde edilen toksik yapılar sadece hedeflenen organizma üzerinde etkili olmakta bunun dışında insanlara, faydalı böceklere ve diğer organizmalara toksik etkisi bulunmamaktadır. Bacillus thuringiensis bakterisi ile ilaçlanmış ibreleri yiyen tırtılların iç organlarında hastalık oluştuğundan gelişimi durmaktadır.

Calosoma sycophanta çam kese tırtılı ile biyolojik mücadelede önemli predatörlerden biridir. Tırtıl ve ergin döneminde çam kese tırtılını yemektedir. Ergini 0,80 gr. olup ağırlığının 7-8 katı çam kese tırtılı tüketir.

NeemAzal® ve Diflubenzuron içerikli böcek gelişimini engelleyici aktif maddeli arılara ve balıklara tamamen zararsız olan preparatlar ile yapılan biyolojik mücadele kasım, aralık ve ocak aylarında yapılmakta olup popülasyon kontrol altına alınmaya çalışılmaktadır.

İlerleyen dönemlerde (şubat-mart) ise gerekli görüldüğü takdir de mekaniksel mücadeleye başvurulmaktadır. Mekanik mücadele de kese toplama işlemi uygulanmış olup şubat, mart aylarına kadar keseler dal makaslarıyla kesilerek imha edilmektedir. Tırtılların üzerinde bulunan ayna kıllarının sebep olduğu kaşıntı ve kabarcıklara engel olmak için savaşta çalışan işçilerin çıplak yerlerine vazelin sürmeleri, ellerine eldiven giymeleri ve gözlerine gözlük takmalarına özen gösterilir.

Çam kese tırtılında kimyasal mücadele kapsamında ise en uygun zaman tırtılların 1. ve 2. dönem çok küçük ve korumasız olduğu, parazit ve yırtıcıların ise henüz doğada bulunmadığı evrede yapılan ilaçlamadır. İlaçlama, yağışsız, açık mümkünse çok hafif meltemli bir havada yapılmalıdır. Özellikle kasım ve aralık ayında erginlerin ibreler üzerine bıraktığı yumurtaları öldürücü ve böcek gelişim düzenleyici olarak diflubenzuron aktif maddeli ilaçlar etkilidir.

 

Yazarın Son Yazıları

BELEDİYE BAŞKANIMIZ
DAİRE BAŞKANIMIZ
MÜDÜRÜMÜZ
YAZARLARIMIZ
   
BU AY YAPILACAKLAR
Hastalık veya başka nedenlerle bozulan yerlerin ekme,yama,rulo yoluyla tamamlanması yapılabilir.
Sonbahar hatta ilkbaharda dikilecek fidanların yerlerinin hazırlanması faydalı olur.
Sonbahar yağmurları ile toprak işleme tavına gelir, ekim dikim yapılmasa bile toprağın kışı işlenmiş olarak geçirmesi yararlı olur.
Sonbahar gübrelemesi son haftadan itibaren verilmeye başlanır.
Yaz boyunca uzun kesilen çimler bu aydan itibaren kısa tutularak biçilmelidir.
Çim alanların sonbahar bakımı,bu ay da başlanabilir.
Çok önemli işlemlerden biride saksıların temizlenmesidir; bitki çıkartılıp, toprak boşaltılır içine yeni toprak konulmadan önce saksı iyice yıkanır ve mikroptan arındırılır.