Rana ÖZAY
Ziraat Y. Mühendisi
rana.ozay@ibb.gov.tr
26.04.2013

KAKTÜS DÜNYASINA YOLCULUK

Çevremize baktığımızda, peyzaj düzenlemesinde dış mekan bitkilerinden yararlandığımızı görmekteyiz. Mekan içi süslemelerinde ise iç mekan bitkilerden yararlanırız. İç mekan bitkiler ev, iş düzenlemesinin vazgeçilmezlerinden değil midir? Bütün saksılı bitkilerden yerini ayrı tuttuğumuz bir bitki vardır, o bitki kaktüstür. Kaktüs bitkisi bahsedildiğinde çoğumuzun ilk aklına gelen dikenleridir. Bir de o dikenlerin içinden açan çiçekler, insanı nasıl etkiler değil mi?

Kaktüsler bir çöl bitkisi midir? sorusuna çoğumuzun evet dediği bir yarım kürede yaşıyoruz. İşte bu yazımı bu düşünceyi kırmak için yazıyorum ve siz değerli okuyucularıma sunuyorum. Hadi hep birlikte kaktüs dünyasına kısa bir yolculuk yapalım. Böylelikle kaktüsleri daha yakından tanıyalım. Daha bilinçli, özverili bakıp ve daha güzel yetişmesini sağlayalım.

Kaktüs bitkisinin ana vatanı Amerika kıtası ve yöresindeki adalardır. Meksikadan Peruya kadar alanda görülebilmektedir. Avrupa bitkilerinin ise bu bitkiyi tanıması 17.yüzyılda olmuştur.

Alem: Planta
Sube: Magnoliophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Familya: Cactaceae
Tür: Cactüs

Türce adı ise, Kaktüs’tür. Bitki adını, Yunancada dikenli anlamına gelen kaktos kelimesinden almıştır. Adından da anlaşılacağı gibi yaprakları kaybolarak gerilemiş ve yerini dikenlere bırakmıştır. Dikenler ise düz ve uzun, çengelli, tarak, beyaz veya renkli saç benzeri olabilir.

[ Kaktüs Dikenleri ]

Çiçekleri ise gösterişli ve parlaktır. Çiçekler bazı türlerde sadece gece açar. Bir gece açık kalır.


[ Kaktüs Çiçekleri ]


Tüm kaktüs familyası türleri sukulent bitkilerdir. Suklent bitkiler, gövde ve yapraklarındaki özel etli dokularda su tutma ve biriktirme yeteneğinde olan bitkilerdir. Ancak tüm sukkulent bitkiler kaktüs değildir.
Kaktüsler, ışık ya da suyun az olduğu dönemlerde hayatta kalmayı başaracak, su tutma özelliğine sahiptir. Bunun yanında, aşırı su kaybını engelleyebilecek şekilde gözeneklerini kapatmak, fotosentez işlemini gece sürdürebilmek gibi birçok yetenekleri de gelişmiştir. Hemen hemen tüm kaktüslerin gövdeleri sukulenttir. Yani suyu gövdelerinde biriktirirler.

[ Serada Kaktüsler ]


Kaktüs çeşitlerinde ise 200 den fazla cins ve 10.000 ‘in üzerinde tür ve varyetesi bulunur.
3 alt familyaya ayrılırlar. Bunlar:
Pereskioideae: İnce ve uzun, çoğu hayla yapraklı kaktüsler
Opuntioideae: Gelişme noktalarından sürgün veren, yassı veya sütunumsu kaktüsler
Cereoideae: Diğer top ve sütun formlu kaktüsler

[ Bazı Kaktüs Çeşitleri ]

KAKTÜSLERİN İSTEKLERİ

Sıcaklık: Kaktüsler bütün bitkiler gibi yazın büyür ve kış dönemini dinlenerek geçirir. Gelişimleri için kaktüsler genellikle 16 0C ihtiyaç duyarlar. Tropikal olanlar daha da yüksek sıcaklıklarda, 21-32 0C’gelişirler. Bazı kaktüsler; 0 0C’ ye kadar düşen sıcaklıklara kısa bir süre için dayanabilir. Soğuğa uzun süre maruz kalan bitkiler yumuşak dokuları özelliklede yeni büyümüş organları zarar görür ve yaralar oluşmaya başlar. En sonunda bitki ölür.

Orantılı nem: Kuru havayı severler. % 50-60 oranında nem isterler.

Işık: Kaktüsler aydınlık ve güneşi seveler. Evlerimizde güneşe bakan pencereler uygun yerlerdir. Kışı ise gölgede geçiren kaktüsler, ilkbaharda güneşe birden bire değil alıştırarak çıkartılmalıdır.

Sulama: Dinlenme dönemi bittiği şubat-mart ayları arasında günde bir kez verilir.
Yazın bitki 4-5 günde bir bolca sulanmalıdır.
Sıcak havalarda üzerlerine su püskürtülmesinin faydası vardır.
Kışın ise soğuk yerlerde bulunan kaktüslere hiç su verilmemelidir. Çünkü bitkiler gövdelerinde depoladıkları kendi öz sularından su gereksinimlerini karşılarlar.

Susuz kalmış kaktüs dinlenmeye geçer. Su kaybı nedeniyle kaktüslerde buruşmalar oluşur. Sulanmaya başlandığında tekrar eski halini alır. Unutmayalım ki, Kaktüs ölümlerinin çoğu az değil çok sulamadan olur. Aşırı su alan kaktüs kökleri çürür. Bitki ölür.

Budama: Budama asla yapılmaz. Kuruyan, çürüyen yapraklar, çiçekler bitkiden uzaklaştırılır.

Gübreleme: Kaktüsler için kullanılan en uygun N:P:K gübre oran 4:7:9 ‘dur. İlkbahardan sonbahara kadar, 2 haftada bir 1-2 g gübre, 1 lt su içerisinde eritilerek verilmesi uygundur.

Çoğaltılması: Kaktüsler tohum, çelik, ayırma, aşı ile üretilirler. Bunlardan en çok kullanılanı, ayırma yöntemidir. Çünkü kolay bir yöntemdir. Köklerinden ayrılan kaktüs, hemen başka bir saksının içine dikilerek çoğaltılır. Bu yönteme kökten ayırma yöntemi denir. En uygun zaman sıcak aylardır.

 

SAKSI DEĞİŞİMİ

Kaktüslerin büyümü süreci yavaş olduğundan dolayı saksılarının 3-4 yılda bir değiştirilmesi uygundur. Saksı değişiminin yapılmasının nedeni saksı içindeki sıkışmış toprağın değiştirilmesidir. Böylelikle köklerin hava almasına sağlamış oluruz.

İlkbaharda mart-nisan aylarında saksı değişimi yapılmalıdır. Saksı değişiminde kaktüslerde küçük saksıları tercih etmeliyiz. Bunun için yeni saksı eski saksıdan az büyük olmalıdır.

Toprak istekleri ise kumlu, süzek topraklardır. Kaktüsler dikenli olduklarından dolayı bitki kalın eldivenle ya da bir gazete kağıdına sarılarak tutulur ve saksıdan çıkarılır. Yeni saksıya bitki, ortalayarak koyulur. Harcın doldurulmasından sonra bitki toprağı sıkı bir şekilde bastırılmalıdır.
Saksı değişimi tamamladıktan sonra bir hafta kadar sulama yapılmaz. Köklerin çürümesi engellenir. 10 gün sonra sulamaya başlanmalıdır.


[ Kaktüslerde Saksı Değişimi ]


HASTALIK VE ZARALILARI

En önemli hastalıkları: Kök ve gövde çürüklüğü, fusarium solgunluğu, kurşuni küf, yaş çürüklüğü
En önemli zararlıları: Kırmızı örümcekler, yaprak bitleri, kabuklu bitler, unlu bitler salyangozlar

Kaktüs bitkisinin biyolojik ve fizyolojik özelliklerinden bahsettim. Bir de sosyolojik özelliklerinden bahsetmek istiyorum. Kaktüs denince; çölde yetişmesi, dikenli yapısı, su tutma özelliği, sevimli görünüşü gibi birçok özelliği akla geldiğini söylemiştim. Toplumca bilinen daha önemli bir özelliği var ki oda hepimizin bilgisayarların yaydığı radyasyonu emiyor olmasıdır. Halk dilinde böyle, gerçeklik payı var mı, tartışılması ve araştırılması gereken bir konudur. Ama biz yinede güzelliğine hayran kaldığımız, kaktüsümüzü masamızın üstünde bilgisayarımızın yakın bir yerinde bulundurmayı ihmal etmeyelim.

[ Hediyelik Kaktüsler ]



Gülün ömrü azdır, kaktüsün ömrü uzun
Kaktüs yoğun emekler sonunda çiçek açar, gül her zaman
Kaktüs az su ister, gül çok su
Gülü seven dikenine katlanır, sözü kaktüs için de geçerlidir.

Sıradan klasik hediyeler vermek istemeyenlerin verebileceği bir hediyedir. Gülden daha anlamlı bir hediye olacaktır.

 

 

Yazarın Son Yazıları

BELEDİYE BAŞKANIMIZ
DAİRE BAŞKANIMIZ
MÜDÜRÜMÜZ
YAZARLARIMIZ
   
BU AY YAPILACAKLAR
Haziran ayı içerisinde kuru ve sıcak bir hava hakim olacağından çim biçim yüksekliğini biraz daha uzun tutunuz.
Yazlık mevsimlik çiçek dikimi bu ayda tamamlanır.(begonya,cam güzeli,kadife)
Güllerde mildiyö ve pas ilaçlaması bu ay başlar.
Süs bitkileri ve meyve ağaçlarında görülebilecek hastalık ve zararlılarla mücadele edilir.
Oyalar külleme hastalığından dolayı zarar görmesin.
Oyalarda ve taflanlarda külleme ilaçlaması yapılmalı.
Ağaçlarda düzenli sulamalara devam edilmelidir.
Bu ay çimlerde sulamayı sabah 06:00–09:00,öğleden sonra 16:00–20:00 saatleri arasında yapınız.
Çınarda fulgal hastalık ilaçlaması devam etmekte.
Gül yaprak arası kahverengi koşnil sedirlerde afit zararlılarına karşı dikkatli olunmalı.
Çimlerin biçimini her hafta düzenli olarak yapınız.
Şimşirlerde şimşir tırtılı mücadelesi devam etmekte.
Çimlerinizi düzenli olarak olarak sulayınız.
Kaplı bitki dikimlerini her mevsim yapabilirsiniz.
Sürgün göz aşısı(yaprak aşısı)bu ayda yapılmaya başlanır.
Çapalama işlemlerini bu ay içerisinde düzenli olarak yapmanız bitkilerinize yarar sağlayacaktır.
Ligustrum(kurtbağrı)gibi çit bitkileri budamaya bu ayda devam edilir.
İlaçlamalarınızı yağışlı havalarda ve günün öğle saatlerinde(10:00–16:00) yapmayınız.
Süs eriklerinde koşnile dikkat ediniz.
Oyalarda ve taflanlarda külleme ilaçlaması yapılmalı.
Bu ayda bitkilerde mantar hastalıklarına dikkat ediniz.
Yaprak biti ilaçlaması devam etmekte. (ıhlamur, pitos, gül vs.)